Het verhaal over het onderwijs in ons dorp zou kunnen beginnen met het citaat:

"Een gemeenschap die haar school verliest, verliest een stuk van haar ziel, een stuk van haar eigenheid!"

Vertaald naar 1930, naar de initiatiefnemers toe:

"Een gemeenschap die haar school krijgt, krijgt een stuk van haar ziel, een stuk van haar eigenheid!"

Dat het krijgen van dit stuk ziel via de school in ons dorp onverbrekelijk verbonden is met het krijgen van een parochie (een ander stuk ziel) is een feit waar we historisch niet omheen kunnen.

Inhoud:

19e eeuw

Overgang van school

De eigen school

Na de oorlog

Groei

50-jarig jubileum

Foto's viering jubileum 75 jaar parochie en school

Oude schoolfoto's

Heeft u nog gegevens over de 75 jaar dat de school bestaat?

Laat het ons weten!

Kerk & school

(ca. 1932)

19^e eeuw

Volgens de oudste overleveringen, in 1970 opgetekend, moet er op de Milsbeek in een particulier huis, gelegen over de Rijksweg, heel lang geleden ("mar dè kan wel honderd jaor geleje zien") onderwijs gegeven zijn. In het Ven moet rond die tijd ook een dergelijk schooltje geweest zijn. Rond de jaren 1860 moesten deze zogenaamde "winkelschooltjes" echter verdwijnen. Tot op dit moment is er weinig meer van bekend dan dat de leerlingen in de wintermaanden zelf de turf mee moesten brengen (gestoken op het Ven) om enigszins tegen de kou beschut te zijn. Ook de naam van het "mèsterke" is niet bekend, alleen had hij volgens overlevering een bult. De kinderen ontvingen in hoofdzaak katechismus en ze leerden lezen. Het gevolg hiervan was, dat jaren geleden hier waarschijnlijk mensen woonden, die wel konden lezen naar niet schrijven. Deze edele kunst werd alleen beheerst door geestelijken, notarissen en hun klerken, onderwijzers en ambtenaren.

Overgang van school

Of de schoolgaande Milsbeekse jeugd aanvankelijk zo ingenomen was met het besluit van hun ouders om te proberen in het dorp zelf een school te krijgen, vertelt de overlevering niet. Maar uit de verhalen van hen, die zowel hier als in Ottersum de school hebben bezocht, laat zich bijzonder gemakkelijk afleiden dat er door de eigen school een brok avontuur, vooral te beleven op de weg terug naar huis, werd weggenomen. Tollend of bandelend over de Rijksweg, soms als een troep mussen aan de kant verdwijnend voor een toevallig passerende auto, die even later in een grote stofwolk verdween, vechtend tegen de Panoven, en dan de weg langs de Onderkant. Dat alles was verleden tijd. Ook meester Smeets, die hen per fiets en gewapend met het stokje, een eindweegs huiswaarts begeleidde, waarbij een of andere belhamel (en die waren er bij die Milsbekers toen ook al) vóór zijn fiets op terug moest naar school, verdween uit hun dagelijks leven. Maar ook de minder prettige dingen, zoals de eerste gang naar de school in Ottersum, waar veel kinderen dan voor het eerst kwamen, het eten van (in de winter) bevroren boterhammen en in de zomer uitgedroogde, die onder de pomp nat werden gemaakt (drinken werd er niet meegenomen) behoorden tot het verleden.

De eigen school

Met het in gebruik nemen van de school op 1 december 1931 kwamen er twee leerkrachten uit Ottersum mee naar Milsbeek: meester Bindels en juffrouw Akkers. Als hoofd van de nieuwe school was benoemd W.G.A. Hendrickx uit Baarlo. De eerste klassertjes kregen juffrouw Smeets. Vermeldenswaard is in elk geval, dat de nieuwe school vanaf het begin bestemd was voor jongens en meisjes. En dat was een zeldzaam verschijnsel in die dagen in onze streken. Het was natuurlijk noodgedwongen, maar het tijdstip in aanmerking genomen, werd hierdoor een schoolsfeer geschapen, waarbij Milsbeek de omliggende dorpen, met uitzondering van Middelaar, dertig tot vijfendertig jaar voor is geweest. Tot het voorjaar van 1956 had de school wel gescheiden speelplaatsen voor jongens en meisjes.

In januari 1932 werd er door het kerk- en schoolbestuur bij de gemeente een aanvraag voor vergoeding (bij de wet verplichte bijdrage in de kosten van het geven van onderwijs) ingediend voor 130 leerlingen.  De f 5,12 per leerling lijkt ons nu natuurlijk bijzonder weinig. Het is dan ook verbazingwekkend wat een schoolbestuur daarmee in die jaren  kon doen. 

Het onderwijs, vooral in de hogere klassen, werd voor bijna alle leerlingen sterk veranderd. In Ottersum was dit hoofdzakelijk gericht op de landbouw, hier werden er vanaf het begin pogingen in het werk gesteld meer algemeen onderwijs te geven om de mogelijkheid te scheppen voor het volgen van verder onderwijs, zoals de ambachtsschool in Nijmegen en de Mulo in Gennep. De crisisjaren zijn er mogelijk grotendeels schuld aan, dat slechts enkele leerlingen zo'n verdere studie afmaakten. Bovendien vonden vele ouders alleen "het boerenwerk" werken. Als een jongen (over verder onderwijs voor meisjes werd nog bijna niet gesproken) een vak wilde gaan leren zei de volksmond: "Laot 'm toch gaon werreke!". In de meeste gezinnen was dit ook broodnodig om het karige loon uit die dagen wat aan te vullen.

Rond de nieuwe school was het één grote wildernis. Toch is een stuk van deze wildernis jarenlang sterk verbonden geweest met de ontwikkeling van de Milsbeekse jeugd: het speelveldje. Met het enthousiasme, de jeugd aller tijden eigen als ze maar gestimuleerd wordt, ging men al spoedig over tot het egaliseren van dat stuk woeste grond, waarop lange tijd nog een beetje gymnastiek werd gegeven en heel veel werd gevoetbald. Met veel vrijwilligers maakte men dit terrein "bespeelbaar", hierbij trouw terzijde gestaan door de muilezel van Vic Geenen, om zodoende de door Pastoor Hoefnagels beloofde goals en voetbal te kunnen gaan gebruiken. De eerste voetbalschoenen werden verdiend met het aloude vakantiewerk: het plukken en verkopen van "walsbère".

In het patronaat kwam het jeugdwerk van de grond. Dat patronaat is overigens volgens de overlevering bijna helemaal gebouwd dank zij een grote gift van een rijke dame, die vond dat het arme Milsbeek dit wel waard was. De Jonge Wacht begon aan een tijdperk van grote bloei. Er stond ook een groot biljart en het lijkt niet onwaarschijnlijk, dat hier de oorzaak te vinden is van de latere grote belangstelling voor deze sport.  

Na de oorlog

Gedurende de oorlogsjaren ondervond ook het onderwijs op allerlei manieren de gevolgen van de bezetting. Na de evacuatie, voor vele kinderen een of meer jaren verlies, was er van de leer- en hulpmiddelen weinig over dat nog te gebruiken was. De lokalen, zonder vloeren, de ramen met plastic bekleed, vroegen om snel herstel. Toch duurde het minstens tot 1946 alvorens het onderwijs een beetje verantwoord op gang kwam. Tegenwoordig is het onvoorstelbaar onder welke omstandigheden toen een school draaiende gehouden moest worden.

Vele leerkrachten kwamen en gingen, velen maakten promotie, anderen zochten hun heil buiten het onderwijs of buiten de weinig kans op promotie biedende dorpsschool.

Intussen was er, op initiatief van pastoor Reintjes, in september 1948 in een noodwoning  aan de Langstraat, gestart met 'n kleuterschool, die gesubsidieerd werd door parochie, gemeente, boerenleenbank en bijdragen van de ouders. De eerste leidster, juffrouw Hoenselaar, heeft hier de eerste jaren haar moeilijke, maar dankbare werk verricht onder abominabele omstandigheden, zowel wat huisvesting, financiering als salariëring betreft. De lagere school had in 1955 bij het vertrek van de opvolger van de heer Hendrickx, de heer W. Janssen nog steeds vier vaste leerkrachten en één tijdelijke, die gehuisvest was op het toneel van het patronaat. De vergoeding per leerling was in de loop der jaren verhoogd tot 

f 26,70. Hiermee konden alleen de allernoodzakelijkste kosten bestreden worden. Sponzendozen, leien en griffels waren verdwenen. De waterpomp bij het kolenhok en de grote kolenkachels, die naar het opschrift de hele winter branden zonder uit te gaan, stonden er nog. De W.C.'s waren buiten, maar droegen toen hun naam met ere. Zij waren sinds enkele jaren met de komst van de waterleiding voorzien van waterspoeling.

In augustus 1955 werd begonnen met de eerste uitbreiding van de lagere school en ook met de bouw van een nieuwe kleuterschool. Dit laatste was mogelijk, omdat op 1 januari 1956 de nieuwe wet op het kleuteronderwijs in werking zou treden. Bij de lagere school kwamen een nieuw lokaal, een hal met een personeelskamer, twee toiletgroepen in het oude kolenhok en een handenarbeidruimte, die vanaf die tijd bijna constant als extra klaslokaal dienst heeft gedaan. De kleuterschool, een van de eerste scholen die gebouwd werd onder de nieuwe wet en dus gefinancierd werd door de gemeente, kreeg één werklokaal en één speelwerklokaal, toiletgroepen, een bergruimte en een leidsterkamer. In het hele complex kwam volautomatische oliestookverwarming. Het was jammer, dat een verzoek van het schoolbestuur om de bestaande lokalen te moderniseren werd afgewezen. Alleen de oude lampen mochten vervangen worden door T.L.-verlichting.

Het eerste gesprek over een accommodatie voor het onderwijs in de lichamelijke opvoeding vond reeds plaats in 1957. Op dezelfde dag werden deze vage plannen ten gemeentehuize doorgesproken met de burgemeester. Hier werd de idee geboren pogingen in het werk te gaan stellen om te komen tot de bouw van een gymnastiekzaal in combinatie met 'n verenigingsgebouw. Het zou meer dan tien jaar duren voordat dit werkelijkheid zou worden.

Voor het onderwijs waren de tien jaren tussen 1956 en 1968 vrij rustige jaren. Het vervolgonderwijs breidde zich sterk uit en bood tot dan toe ongekende mogelijkheden.

Er kwam reeds in 1957 een oudercomité, één der eersten in de regio, wat in die jaren belangrijk werk deed bij buitenschoolse activiteiten voor de jeugd (koninginnedag, jeugdvakantiewerk, voetbaltoernooien, vliegerwedstrijden, schoolreisjes enz.).

Verouderde methodes werden gaandeweg vervangen door aan de nieuwe visies aangepaste. Speciaal het taalonderwijs, te beginnen met het aanvankelijk leesonderwijs, had met het oog op verder studeren duidelijk voorrang.

Groei

Het toenemend aantal leerlingen van "over de Rijksweg" en het steeds drukker wordende verkeer leidden tot de instelling van het instituut "verkeersbrigadiers" in 1958. Tot 1977 hebben vele 6e klassers, jongens en meisjes, als oudsten van de school dit werk meer dan uitstekend gedaan.

Vanaf 1962/1963 was de school constant te klein. Met veel kunst en vliegwerk werd er geprobeerd de ingezette ontwikkelingen bij te benen. De bouw van een nieuw lokaal, het verplaatsen en de uitbreiding van de toilettengroepen, nieuwe ramen, nieuw meubilair en een totale opknapbeurt van alle lokalen tijdens de winter van 67-68 was een gigantische operatie. Er kwamen o.a. twee klassen op het handenarbeidlokaal, een klas in de hal en in de hoofdenkamer. Met deze verbouwing verdwenen bijna de laatste specifieke kenmerken van de school uit 1930, te weten de granieten goten voor de opvang van het regenwater druppend uit de jassen, waaronder de klompen werden geplaatst. Ook de oude genummerde kapstokken werden vervangen.

In 1968 werd de gymzaal in het gemeenschapshuis in gebruik genomen. Het kerkschoolbestuur dat bijna 40 jaren de bestuurlijke verantwoording gedragen had voor kerk en school werd veranderd. Het onderwijs kwam op 1 januari 1969 onder het bestuur van de Stichting Katholiek Onderwijs Milsbeek. Een verandering, die voor het onderwijs en de leerlingen op dat ogenblik nauwelijks waarneembaar was. Toch viel deze verandering duidelijk samen met het begin van de roerige zeventiger jaren van het onderwijs in Nederland, die ook het onderwijs in ons dorp niet onberoerd hebben gelaten. Het schooljaar 69-70 betekende voor het onderwijs in de lichamelijke opvoeding de uitbreiding met zwemlessen in het nieuwe overdekte bad in Gennep.

De bouw van de nieuwe kleuterschool in 1970 (3 lokalen plus een kleuterspeelzaal, leidsterkamer etc.) gaf aan de lagere school de broodnodige uitbreiding van nog eens twee lokalen van de in 55-56 gebouwde kleuterschool. De verbindingsdeur tussen kleuter en lagere school was de aanzet tot de wettelijk nog steeds niet gerealiseerde integratie van kleuter- en lager onderwijs. De contacten tussen de twee scholen waren vanaf die tijd veel gemakkelijker en werden natuurlijk ook intensiever.

In 1973 werd er, na voorbereidingswerkzaamheden door het aannemersbedrijf de Haan, in één dag een compleet semi-permanent lokaal bij de kleuterschool geplaatst. In 1974 volgde de bouw van weer een lokaal bij de lagere school. Ondanks de enorme inzet en de grote toewijding, waarmee leerkrachten en bestuur het onderwijs dienden, was de waardering niet algemeen. De school (speciaal de lagere school) bood nog te weinig mogelijkheden naar het inzicht van een aantal ouders. Het gevolg was een soort minischoolstrijd, die de gemoederen enige tijd danig heeft bezig gehouden. De gevolgen zijn, gelukkig voor alle betrokkenen, niet van blijvende aard geweest.

50-jarig jubileum

In 1980 vierde de basisschool haar 50-jarig bestaan. Voor die gelegenheid werd gekozen voor het thema "Ot en Sien" (foto). De schoolkinderen kregen op een roostervrije vrijdag (een feest op zich) een feestprogramma aangeboden. Verkleed in de stijl van "Ot en Sien" werden de kinderen vermaakt door poppentheater "De Speeldoos" en de speelfilm "Dik Trom weet raad". Daarnaast werden de kinderen die dag bezig gehouden met spelletjes uit grootmoeders tijd. Op de zondag van het jubileumweekend hield de school open dag.

Met de viering van 75 jaar school is een expositie gehouden van (oude) foto's van de school, schoolactiviteiten, leraren en leerlingen. Mocht u nog interessant fotomateriaal hebben, dan horen wij het graag. Overigens gaat het om 75 jaar school, dus erg oud materiaal is prachtig, maar ook materiaal uit de latere jaren kan interessant zijn! Inmiddels beschikken we over ruim 300 foto's van 1928 tot 2005 en een twintigtal klasgenotenboekjes van 1969 tot 1977. 

Speciaal voor de bezoeker van deze site maken wij foto's van de expositie beschikbaar. Heeft u meer informatie over die foto's? Of heeft u foto's of andere gegevens die niet mogen ontbreken in onze steeds uitgebreider wordende collectie? Laat het ons weten!

Eerder stonden hier foto's en namen van:

2e en 3e klas van meester Bindels in 1932-1933, Klas 4/5 van dhr. Cor Aarnoutse in 1963-1964, 1e klas van juf. Smeets in 1938, Groep kleuters van juf. Wies in 1977, Foto 1937, Schoolfoto 1955 1e jaar van Mr. Jansen, Schoolfoto 1939, Schoolfoto 1978 - 1979, 1931 eerste milsbeekse klas, 1990-'91 groep 5 en 6 van juf Loes, 1949 Kleuterklas juf Hoenselaar.

Per 23 september 2005 is er een speciale fotopagina op deze website gemaakt met oude schoolfoto's Deze kunt u bereiken via onderstaande link:

Schoolfoto's Milsbeek

Klasgenotenboek klas 4 uit 1975

(klik de foto's aan om ze groter te zien)